آداب احتضار (2)

در شماره پیشین گفته شد که محتضر در شرایط بسیار سختی به سر می‌برد؛ چراکه در حال جدا شدن از دنیا، دوستان و دارایی‌های خود است و می‌داند که امکان عمل از او گرفته شده و به‌سوی حسابرسی و دیدن نتیجه اعمال خود در حال حرکت است. همچنین گفته شد که شایسته است کارکنان درمانی، کاملاً با محتضر مهربان باشند و با او مدارا کنند و برخی مسائل را رعایت کنند؛ ازجمله اینکه محتضر را روبه‌قبله بخوابانند؛ چرا که این حالت موجب روی آوردن فرشتگان رحمت به محتضر و کمک به آرامش و آسایش او می‌شود.
ولی از موارد مهمی که شاید کمتر بدان توجه می‌شود، لزوم دور بودن فرد جنب یا حائض از فرد محتضر است؛ بدین شرح که کارکنان درمانی مانند دیگر انسان‌ها دچار حالت جنابت یا حیض می‌شوند، ولی با توجه به تقسیم وظایف و شیفت‌ها و ... هر فردی مسئول بخشی از بیماران یا بخشها است که باید به امور آن قسمت رسیدگی کند. در این میان اگر بیماری در حالت احتضار قرار گرفت، به‌طور طبیعی کارکنان همان بخش بر بالین او حضور می‌یابند و به احیای او می‌پردازند؛ ولی نکته این است که حضور فرد جنب یا حائض بر بالین محتضر، باعث دور شدن فرشتگان رحمت از محتضر و آزار او می‌شود. از حضرت امام ابی‌الحسن(علیه السلام) نقل شده است که در پاسخ پرسش از جواز حضور زن حائض در بستر بیمار مشرف به مرگ فرمود‌ند: اشکالی ندارد که از او پرستاری کند، اما اگر مرگ بیمار نزدیک شد باید از بیمار فاصله بگیرد و نزدیک بیمار نباشد؛ چراکه فرشتگان از آن آزرده می‌شوند. به همین دلیل در احکام شرع مقدس نیز از فرد جنب یا حائض خواسته شده است از فرد محتضر دور باشند (نجفی، 1983). توجه به این نکته به‌ویژه برای بانوان شاغل در مراکز درمانی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا به دلیل فیزیولوژی خاص خود، ماهانه چند روز متوالی در حالت حیض هستند ولی همچنان به وظایف درمانی خود اشتغال دارند و امکان حضور آنان بر بالین فرد محتضر بسیار بیشتر است.
شایسته است پرسنل درمانی در صورت بروز چنین موردی، حتی‌الامکان از حضور بر بالین محتضر خودداری نمایند و از دیگر همکاران خود بخواهند در این مورد خاص به‌جای آنان انجام‌وظیفه نمایند. لازم به ذکر است که این حکم، تنها در حالت احتضار، یعنی زمان احیاء قلبی ریوی جاری است و پس از فوت محتضر این حکم رفع می‌شود و پرسنل محترم می‌توانند طبق روال معمول به وظایف خود بپردازند (همان).

منابع:
الحر العاملی الشیخ ابوجعفر (بی‌تا)، وسائل‌الشیعة، قم: مؤسسة آل‌البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، جلد 2، ص 467.
النجفی، محمدحسن (1983 م)، جواهرالکلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی، جلد 4، ص 29-28.

نویسنده:

دکتر احمد مشکوری

دانشکده سلامت و دین، دانشگاه علوم پزشکی قم