آداب احتضار (3)

در دو شمارۀ پیشین گفته شد که محتضر در شرایط بسیار سختی به سر می‌برد؛ چراکه در حال جدا شدن از دنیا، دوستان و اموال خود است و می‌داند که امکان عمل از او گرفته شده و به‌سوی حسابرسی و دیدن نتیجه اعمال خود در حال حرکت است. همچنین، گفته شد که شایسته است کارکنان درمانی، کاملاً با محتضر مهربان باشند و با او مدارا کنند و برخی مسائل را رعایت کنند؛ ازجمله اینکه واجب است محتضر را رو به ‌قبله بخوابانند؛ چراکه این حالت می‌تواند موجب روی آوردن فرشتگان رحمت به محتضر و کمک به آرامش و آسایش او ‌شود. همچنین لزوم دور بودن فرد جنب یا حائض از فرد محتضر یادآوری شد و پیشنهاد شد که در صورت بروز چنین حالتی از همکار دیگری درخواست شود که بر بالین بیمار محتضر انجام‌وظیفه کند.
ازجمله موارد دیگری که رعایت آن‌ها بر بالین فرد محتضر ضروری است تنها نگذاشتن اوست؛ یعنی همیشه باید فردی بر بالین محتضر حضور داشته باشد. افزون بر لزوم تنها نبودن محتضر، خطر بزرگی محتضر را تهدید می‌کند که اطرافیان معمولاً متوجه آن نیستند و آن القای انواع وسوسه‌ها بر محتضر توسط شیطان است. شیطان نهایت تلاش خود را به کار می‌بندد تا ایمان و عقاید محتضر را از او بگیرد و محتضر با کینه و بغض نسبت به خدا و حتی در حالت کفر از دنیا برود. برای پیشگیری از این امر بسیار خطیر توصیه شده است که تا زمان مرگ، شهادتین (شهادت به توحید و نبوت) و اقرار به پیامبرﷺ و دوازده امام(علیهم السلام) مکرراً به محتضر یادآوری و تلقین شود و از او خواسته شود که آن‌ها را تکرار کند و اگر محتضر قادر به تکلم نیست آن‌ها را در قلبش تکرار کند (حر عاملی، بی‌تا). افزون بر آن، دستور داده شده است که اذکار فرج که معمولاً در قنوت نماز خوانده می‌شود (لا اله الا الله الحلیم الکریم...) و نیز دعای عدیله (موجود در کتاب مفاتیح‌الجنان) بر بالین محتضر قرائت شود. همچنین، توصیه شده است برای آرامش محتضر، بر بالین وی قرآن به‌ویژه سوره‌‌های یـس، صافات، احزاب همچنین آیة‌الکرسی، آیه 54 سوره اعراف و سه آیه آخر سوره بقره تلاوت شود (امام خمینی، بی‌تا).
بدیهی است که پرسنل درمانی با کار و مشغله فراوانی که در بخش‌‌های بالینی دارند خود نمی‌توانند به این توصیه‌ها عمل کنند، ولی اطلاع از این توصیه‌ها برای اطلاع‌رسانی و آموزش همراه بیمار ضروری به نظر می‌رسد.

منابع:
الحر العاملی، الشیخ ابوجعفر (بی‌تا)، وسائل‌الشیعة، جلد 2 قم: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ص 663-666.
امام خمینی، سیدروح‌الله (بی‌تا)، رساله توضیح المسائل، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(رحمة الله علیه)، ص 110.

نویسنده:

دکتر احمد مشکوری

دانشکده سلامت و دین، دانشگاه علوم پزشکی قم